Ở Tú Lệ, từ chân đồi lên vị trí cao nhất chênh gần 35 mét. Người ta có thể nhìn con số ấy như một trở ngại khi đặt các căn lưu trú. Tôi nghĩ ngay đến một câu hỏi khác: trong quãng đường lên phòng, người đi sẽ thấy gì, dừng ở đâu, và có còn muốn đi hết con đường ấy khi trời mưa?
DAP Architecture cùng Sogreen Landscape bắt đầu phương án từ sườn đồi. Tôi không muốn san ra một mặt nền lớn rồi xếp nhà lên đó. Mỗi cao độ đem đến một tầm nhìn và một quan hệ khác với lối đi, cây cối, ngôi nhà bên cạnh. Những điều ấy quyết định phần lớn cảm giác ở Tú Lệ.
Chân đồi là nơi đón người
Lối vào từ phía tây nam đưa khách tới vùng đất tương đối bằng phẳng. Chúng tôi đặt nhà trung tâm ở đây, để việc đến, gửi đồ và ăn uống thuận tiện. Từ chân đồi, tầm nhìn mở về phía tây, hướng cánh đồng và con suối. Tôi muốn người mới tới nhận ra hướng ấy trước khi bắt đầu đi lên, như một cách tự định vị trong khu đất.
Những căn ở có thể lên cao dần. Đổi lại, đường tới từng căn phải đủ rõ và đủ dễ đi. Người kéo vali, người lớn tuổi hay một gia đình trở về lúc trời tối sẽ cảm nhận sườn dốc theo cách khác người đang thong thả ngắm cảnh. Tôi giữ những người ấy trong đầu khi nghĩ về từng đoạn đường.
Mỗi căn cần một khoảng bên ngoài
Các bungalow được dự kiến khoảng 25–30 m². Ở kích thước ấy, hiên và khoảng vườn sát nhà trở thành phần của chỗ ở: nơi đặt một chiếc ghế, đứng chờ người bên trong, hay nghe mưa trước khi bước xuống ngõ. Chúng tôi thử đặt nhà theo từng cụm nhỏ để khoảng giữa các căn đủ làm những việc đó.
Không phải căn nào cũng cần nhìn ra đúng một điểm xa. Có căn nhìn gần vào cây, có căn thấy mái phía dưới trước khi mở ra thung lũng. Điều cần tránh là từ hiên này nhìn thẳng vào sinh hoạt của phòng kia. Khoảng cây, hướng xoay của cửa và một đoạn lối đi lệch nhau có thể giữ được sự gần gũi mà không làm mất riêng tư.
Con đường phải có chỗ dừng
Các tuyến đi ngang bám theo đường đồng mức rồi nối bằng những đoạn dốc ngắn. Mục đích là hạn chế việc cắt sườn đồi và cho người đi nhiều cách nhận biết nơi mình đang ở. Đi một đoạn có bóng cây, rẽ qua một mái nhà, dừng lại thấy cánh đồng ở phía xa: con đường trở thành một phần của kỳ nghỉ.
Tôi thích ngõ của một làng nhỏ vì nó gần với cửa nhà và đời sống bên cạnh, nhưng không muốn bê nguyên một hình ảnh làng vào khu nghỉ. Ở đây, điều đáng học là tỷ lệ giữa người đi với bờ đá, hiên và tán cây. Một chỗ đứng tránh người đi ngược chiều đôi khi có ích hơn một điểm ngắm cảnh được đặt tên thật hay.
Để nước mưa tiếp tục đi xuống
Trên mặt cắt, các nếp nhà bước theo nhiều cao độ. Ở một số vị trí, phương án nghiên cứu việc nâng sàn lên khỏi đất. Khoảng dưới sàn, lối vào và móng phải được nghĩ cùng dòng nước từ trên đồi xuống. Nếu nước bị chặn ở căn phía trên, khoảng vườn dưới chân đồi cũng sẽ chịu ảnh hưởng.
Tôi muốn giữ câu hỏi ấy trong suốt quá trình phát triển thiết kế: đất nào được giữ lại, nước đi qua đâu, đường nào còn dùng được sau mưa. Cách một dự án nương theo địa hình sẽ hiện rõ trong những quyết định như thế, chứ không chỉ trong đường nét uốn lượn của tổng mặt bằng.
Những mái nhà hiện ra từng phần
Hình ảnh nhà vùng núi gợi cho chúng tôi mái dốc, sắc tường đất và ngõ đá. Tôi quan tâm hơn đến cách các phần xuất hiện khi đi: có lúc chỉ thấy một mép mái sau cây, lên thêm vài bậc mới thấy hiên, rồi quay lại nhìn được cả cụm nhà. Các mái không cần cùng lúc phô hết mình trước thung lũng.
Cây xanh cũng tham gia vào trình tự ấy. Chỗ nào cần tán để ngồi nghỉ, chỗ nào cần một khoảng trống để nhìn xa, chỗ nào nên để vườn dày hơn giữa hai căn. Chúng tôi đặt cây vào cùng bản vẽ với nhà và đường, vì dịch một thân cây đôi khi làm thay đổi cả cách bước vào cửa.
Có thể gặp nhau rồi trở về
Nhà trung tâm dành cho đón tiếp, bữa ăn và những lúc nhiều người ở cùng nhau. Xa dần là các cụm lưu trú. Một người có thể ngồi ở hiên phòng mình, xuống đường dạo, gặp người quen ở một chỗ rộng bên đường rồi tiếp tục tới nhà ăn. Trình tự ấy cho phép họ tự chọn mức độ tham gia trong ngày.
Tôi muốn Tú Lệ có cảm giác của nhiều nếp nhà cùng ở trên một ngọn đồi, mỗi nhà giữ một phần yên tĩnh, và những quãng đường giữa chúng đủ vui để đi. Khi một người sẵn lòng bước ra hiên, đi một vòng rồi quay về, những khoảng trống trên bản vẽ đã bắt đầu có đời sống.